Soft magic ve hard magic nedir?
Hard magic (sert büyü), kuralları ve sınırları okura açıkça gösterilen büyüdür; okur büyünün neyi yapıp neyi yapamayacağını bilir. Soft magic (yumuşak büyü) ise kuralları okura açıklanmayan, gizemini koruyan büyüdür. Bu iki terim birbirini dışlayan iki kutu değil, bir cetvelin iki ucudur: çoğu hikâye arada bir yerde durur. Ayrım, büyünün ne kadar ayrıntılı tasarlandığıyla değil, okurun onu ne kadar anladığıyla ilgilidir.
Terimler nereden geliyor?
Ayrımı yaygınlaştıran, fantastik edebiyat yazarı Brandon Sanderson'dır. Sanderson, Şubat 2007 tarihli 'Sanderson'ın Birinci Yasası' başlıklı yazısında yazarların büyüyü kullanma biçimlerini bir cetvel üzerinde düşündüğünü anlatır ve yasayı şöyle koyar: bir yazarın çatışmayı büyüyle çözebilme gücü, okurun o büyüyü ne kadar iyi anladığıyla doğru orantılıdır. Adlandırma, bilim kurgudaki hard ve soft ayrımını hatırlatır. Türkçede terimler çoğu zaman İngilizceleriyle kullanılır; 'sert büyü' ve 'yumuşak büyü' karşılıkları da görülür.
Hard magic: okurun kurallarını bildiği büyü
Cetvelin sert ucunda büyünün ne yapabildiği, neye mal olduğu ve nerede durduğu okura önceden gösterilir. Böylece bir karakter sorunu büyüyle çözdüğünde okur bunu bir hile olarak değil, kuralların zekice kullanılması olarak görür. Sanderson bu ucu anlatırken büyü içermeyen bir örneğe de başvurur: Isaac Asimov'un robot öyküleri, hiç çiğnenmeyen ve sonradan yenisi eklenmeyen üç yasa üzerine kuruludur. Kendi romanlarından Mistborn'u (Sissoylu) ise cetvelde yüzde seksen kadar sert bir yere koyar.
Önemli bir incelik var: sertlik bilimsel bir açıklama gerektirmez. Sanderson'a göre ölçü, büyünün nasıl çalıştığının izahı değil, okurun büyünün ne yapabildiğini bilmesidir.
Soft magic: gizemini koruyan büyü
Yumuşak uçta büyü, hayranlık duygusu ve atmosfer yaratmak için vardır. Onu yumuşak yapan, okura ne anlatıldığıdır: karakterler kuralları biliyor olabilir, ama bu kurallar okura verilmez. Sanderson bu uca J.R.R. Tolkien'i ve George R.R. Martin'in Buz ve Ateşin Şarkısı'nı örnek verir: büyücülerin neye güç yetirebildiği okura pek açıklanmaz. Bu tür hikâyelerde büyü genellikle sorun çıkarır, sorunları ise insanlar büyüye pek başvurmadan kendi çabalarıyla çözer. Kuralı bilinmeyen bir büyü son anda her şeyi kurtarırsa okur bunu deus ex machina olarak okur.
İki kutu değil, bir cetvel
Çoğu eser iki ucun arasında durur. Sanderson'ın orta için verdiği örnek Harry Potter'dır: tek tek büyülerin ne yaptığı bellidir, yani ayrıntıda serttir; büyünün bütününün sınırları ise çizilmemiştir, yani genel resimde yumuşaktır. Aynı dünyada iki uç yan yana da bulunabilir: kahramanların kullandığı büyü kurallı, kadim güçlerinki gizemli olabilir. Bu yüzden 'benim büyüm hangisi' sorusundan çok 'okur neyi biliyor, neyi bilmiyor' sorusu işe yarar.
Bir büyü sistemini adım adım kurmak, yani bedelini, sınırını ve toplumdaki yerini belirlemek ayrı bir iştir; onu büyü sistemi nasıl oluşturulur rehberi anlatıyor.
Seçimini not etmek
Cetvelde nerede durduğuna karar verdiysen bunu yaz, çünkü seri ilerledikçe yumuşak bir büyüyü farkında olmadan kurala bağlamak ya da sert bir büyünün kuralını esnetmek kolaydır. yazar.io'da tek tek büyüleri Büyüler bölümünde, okurun bilmesini istediğin kuralları ve yalnızca senin bildiğin sırları Lore'da ya da Notlar'da tutabilirsin; ayrıntısı büyü sistemi uygulaması sayfasında.
Hard magic, soft magic'ten daha mı iyi?
Hayır. İkisi farklı işler görür: sert büyü zekice çözümlere, yumuşak büyü hayranlık ve gizem duygusuna hizmet eder. Sanderson'ın yasası da bir üstünlük sıralaması değildir; yalnızca büyüyle bir sorunu çözeceksen okurun o büyüyü anlamış olması gerektiğini söyler.
Yumuşak büyüde yazarın da kuralları bilmemesi mi gerekir?
Hayır. Yumuşaklık okurun bilgisiyle ilgilidir. Yazar kuralları ayrıntısıyla bilip okura göstermemeyi seçebilir; bu, büyünün hikâye boyunca tutarlı davranmasına da yardım eder.
Bir hikâyede ikisi birlikte kullanılabilir mi?
Evet, sık görülür. Tek tek büyüler kurallı, büyünün kaynağı ya da kadim güçler gizemli olabilir. Önemli olan sorunları çözen büyünün okurun anladığı tarafta kalmasıdır.
İlgili İçerikler
Dünyanı yazar.io'da kurmaya başla
Karakterlerini, mekanlarını ve dünyanın tüm bağlarını tek bir yerde topla; kredi kartı gerekmez.